تبلیغات
سه تار - سه‌تار
پنجشنبه 9 آذر 1391

سه‌تار

   نوشته شده توسط: پارسا -    


سه‌تار از سازهای زهی و مضرابی موسیقی ایرانی است که آن را با ناخن انگشت اشاره‌ی دست راست می‌نوازند. این ساز، دارای ۴ سیم از جنس فولاد و برنج است که به موازات دسته، از کاسه تا پنجه کشیده شده‌اند. سه‌تار دارای ۲۶ پرده‌ی قابل حرکت از جنس روده‌ی حیوانات یا ابریشم است. صدای آن ظریف و تو دماغی و تا حدودی غمگین است و وسعت صوتی آن نزدیک به ۳ اکتاو است.

سه‌تار پیشتر هم‌خانواده با سازهایی چون دوتار و تنبور بوده است و امروزه به تار بسیار نزدیک‌تر است. در موسیقی دستگاهی ایران استفاده از سه‌تار بسیار رواج دارد؛ گرچه بیشتر برای تک‌نوازی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این ساز برای هر دستگاه کوک ویژه‌ای دارد ولی فاصلهٔ چهارم یا پنجم پایین رونده معمولا بین سیم‌های اول و دوم ثابت است.

نوازندگان سه‌تار برای اجرای آن، در حالت نشسته روی زمین یا صندلی، کاسهٔ ساز را به صورت مورب و با زاویهٔ ۴۵ درجه روی ران راست قرار داده و با سر انگشتان دست چپ روی پرده‌ها (دستان‌ها)ی روی دستهٔ سه‌تار حرکت می‌کنند و با انگشت اشارهٔ دست راست خود به سیم‌ها ضربه می‌رنند. معمولا برای نوازندگی فقط انگشتان اشاره، میانی، حلقه و در بعضی موارد انگشت کوچک دست چپ استفاده می‌شوند اما در آثار استادان، استفاده از انگشت شست برای پرده‌گیری روی سیم بم نیز کاربرد دارد.

در حین نوازندگی سه‌تار، می‌توان با زخمه‌زدن نزدیک به خرک، صدا را کمی زبر و خشن کرد؛ و با انجام این کار نزدیک به گلوی ساز، صدایی نرم و ملایم و اصطلاحاً پخته‌تر تولید می‌شود.

آشنایی بیشتر با سه تار در ادامه مطلب ...

اجزا

ساز سه‌تار دارای دو قسمت کاسه و دسته است. در انتهای دسته پنجه قرار دارد که محل قرارگرفتن گوشی‌هاست.


  1. سرپنجه یا جعبه گوشی
  2. گوشی‌ها
  3. پرده قبل از شیطانک
  4. شیطانک
  5. پرده‌های اصلی (چهارلایی)
  6. پرده‌های فرعی (سه‌لایی)
  7. دسته
  8. کاسه
  9. صفحه
  10. خرک
  11. سیم‌گیر
  12. سیم‌ها
سیم‌ها

سه تار دارای چهار سیم به این شرح است:

سیم‌های سه‌تار
شماره جنس رنگ نام قطر
سیم یکم فولاد سفید «حاد» ۲۰-۲۲ میکرون
سیم دوم برنز زرد «زیر» ۲۲-۲۵ میکرون
سیم سوم فولاد سفید «مشتاق» یا «زنگ» ۲۰-۲۲ میکرون
سیم چهارم برنز زرد «بم» ۳۵-۴۰ میکرون
کاسه

کاسهٔ سه‌تار از نظر ساختاری مانند کاسهٔ عود یا تنبور بوده ولی کوچک‌تر از آنها و گلابی‌شکل است. درازای کاسه سه‌تار از ۲۶ تا۳۰ سانتی متر، پهنای آن به تناسب بین ۱۲ تا ۱۶ سانتی متر و ژرفایش نزدیک ۱۳ سانتی متر است و معمولاً از چوب توت یا گردو ساخته می‌شود. ساختار کاسه، هم می‌تواند یک تراش یک تکه از چوب باشد و هم از ترک‌های جداگانه و به هم چسبیده ساخته شده باشد.

صفحه

روی کاسهٔ سه‌تار با تخته‌ای نازک از چوب پوشیده شده است که به آن صفحه گفته می‌شود. صفحه دارای سوراخ‌هایی برای خروج صدا است و معمولا دست راست نوازنده روی آن قرار می‌گیرد اما در مواردی خاص برای افراد چپ دست، عکس این مورد صادق است.

دسته

درازای دسته ۴۰ تا ۴۸ سانتی متر و قسمتی که گوشی‌ها در آن تعبیه می‌شوند ۱۲ سانتی متر و پهنای دسته ۳ سانتی متر است. بعضی از سازندگان برای زیباتر شدن و همچنین برای افزایش عمر مفید ساز، از نوعی استخوان که معمولاً استخوان شتر است برای پوشاندن دسته استفاده می کنند.

خرک

خرک قطعه‌ایست متحرک که روی صفحه و به فاصلهٔ سه انگشت از انتهای کاسه قرار دارد. عرض خرک سه‌تار بین ۵ تا ۶ سانتی‌متر و ارتفاع آن کمتر از ۱ سانتی‌متر بوده و از جنس چوب ساخته می‌شود. سیم‌ها پس از عبور از شیارهای کم‌عمق روی خرک از طول دسته عبور کرده و توسط شیطانک به گوشی‌ها می‌رسند.

سیم‌گیر

سیم‌گیر در بخش پایانی کاسه ساز قرار دارد و برای نگهداری سیم‌ها استفاده می‌شود. در گذشته سیم‌گیر را بیشتر از جنس استخوان می‌ساختند، اما امروزه نوع چوبی آن معمول‌تر است.

شیطانک

شیطانک بین قسمت اصلی دسته و پنچهٔ ساز قرار می‌گیرد و جنس آن از استخوان و یا پلاستیک است. کاربرد شیطانک در هدایت و تقسیم‌بندی سیم‌ها در قسمت بالای دسته می‌باشد.

گوشی

سیم از یک طرف به سیم گیر در انتهای کاسه و از طرف دیگر به گوشی‌های کوک شونده در انتهای دسته ساز بسته می‌شوند. با چرخاندن گوشی‌ها می‌توان ساز را کوک کرد.

پرده

پرده ها نخ‌های باریکی از جنس رودهٔ حیوانات و یا ابریشم هستند که در عرض دستهٔ سه‌تار به صورت سه‌لایی و چهارلایی بسته می‌شوند و وظیفهٔ تقسیم‌بندی فواصل موسیقایی را برعهده دارند. تعداد پرده‌ها ۲۶ عدد است که که یکی از آن‌ها قبل از شیطانک بسته می‌شود و فاصلهٔ آن با شیطانک در صدای سه‌تار موثر است.


صدا

سه تار دارای صدایی مخملین و ظریف بوده از آنجایی که که با کنار ناخن انگشت سبابه دست راست نواخته می‌شود، صدای ساز ارتباط مستقیمی با اعصاب و روان نوازنده پیدا می‌کند و از این رو سه تار را اغلب همدم اوقات تنهایی خوانده‌اند.

اغلب شنوندگان، ساز سه تار را دارای لحن و نوای غمگینی احساس می‌کنند، اما نوازندگان معاصر موسیقی ایرانی در تلاش برای توسعه موسیقی مدرن و نوی ایران، آثار زیبایی آفریده‌اند که با حال و هوایی که تا دو دهه پیش از این ساز تصور می‌شد کاملاً متفاوت است. البته میبایست اشاره کرد که در سه تار نوازی مدرن تجربه استفاده از مضراب سیمی تجربه ای موفق بوده و با ایجاد صدایی شفاف و کریستالی کمک شایانی به گسترش امکانات این ساز عجیب نموده است . اجرای تک سیم هایی خاص و همچنین افزایش قدرت اجرای دینامیک‌های مختلف نیز از مزایای استفاده از مضراب سیمی در نوازندگی است.


بستر صوتی

بستر صوتی سه‌تار از بم ترین نت آن (دو سوم = C3) آغاز شده و در نت «لا»ی بالای خط حامل پایان می‌یابد.



کوک

هر چهار سیم سه‌تار می‌توانند توسط گوشی‌هایی که در انتهای دسته تعبیه شده کوک شوند.
نت پایهٔ کوک سه‌تار و تار معمولاً نت دو برای سیم یکم است و بقیه سیم‌ها بر اساس سیم اول کوک می‌شوند. نت ِ دوی مورد استفاده در سه‌تار، در پیانو سی وسط (Middle C) است. نت دو در موسیقی ایرانی معمولاً نیم پرده پایین‌تر از نت دو در موسیقی کلاسیک، و برابر با سی بِمُل در دیاپازون است. 

بعضی اوقات برای تمرین از پایه نت لا برای کوک سیم یکم استفاده می‌شود چرا که صدای ساز بم‌تر بوده و گوش نوازنده را آزار نمی‌دهد. دلیل دیگر برای استفاده از نت ِ لا شل‌تر بودن سیم‌هاست و در نتیجه آسیب کمتری به سیم رسیده و عمر مفید آن بالا می‌رود؛ در عین حال که انگشت‌گذاری و اجرای تکنیک‌هایی مانند مضراب ریز روی سیم شل آسان‌تر است.

معمولا برای هر دستگاه کوک خاصی در نظر گرفته می‌شود، اما بسته به دستگاه، احساس نوازنده و تم آهنگ مورد نظر می‌تواند متفاوت باشد. عوض شدن کوک ساز در هر دستگاه و آواز در موسیقی ایرانی منجر به عوض شدن حال و هوای آهنگ‌ها می‌شود اما می‌توان با استفاده از کوک ِ دستگاه‌ها و آوازهای مختلف، آهنگ‌های مربوط به دستگاه و یا آوازی دیگر را نواخت.

حالت‌های مختلف کوک

نامگذاری سیم‌ها برای کوک قراردادی است. به این معنی که لازم نیست کوک سیم همان نت دیاپازون باشد. برای مثال در حالتی که قرار باشد سیم اول روی نت دو کوک شود و سیم دوم روی نت سل، می‌توان هر دو را یک پرده پایین‌تر آورد و سیم اول را روی نت سی‌بمل و سیم دوم را روی نت فا کوک کرد. در موسیقی سنتی ایران می‌توان هر دستگاه را با کوک‌های مختلف اجرا کرد که در اینجا متداول‌ترین آنها معرفی می‌شود.

حالت‌های کلی کوک
حالت سیم و نوع صدا سیم ۱ سیم ۲ سیم ۳ سیم ۴
صدای ریز با سیم‌های سفت و کشیده دو سل دو دو
سیم‌ها دو نیم‌پرده بم‌تر کوک شوند سی‌بمل فا سی‌بمل سی‌بمل
سیم‌ها سه نیم‌پرده بم تر کوک شوند لا می لا لا

به علت پایین‌تر بودن نت دو در موسیقی سنتی ایرانی نسبت به موسیقی کلاسیک به میزان یک پرده، کوک ِ «سی بمل، فا، سی بمل، سی بمل» همان کوک ِ «دو، سل، دو، دو» شناخته می‌شود. در واقع، نامگذاری این کوک (که در اینجا کوک ماهور است) به عنوان «دو، سل، دو، دو» برای راحتی کار نوازندگان و هنرجویان است تا نسبت فاصله بین نت مورد استفاده در سیم یکم تا سیم دوم را که ۵ نیم پرده است، درک کنند.

کوک شور

دستگاه شور مادر دستگاه‌های موسیقی ایران است و تمامی دستگاه‌ها و آوازها (به جز دستگاه چهارگاه) از شور مشتق می‌شوند.[نیازمند منبع]

کوک های متداول شور

سیم ۱ سیم ۲ سیم ۳ سیم ۴
شور سُل دو سل دو فا
شور ر دو سل ر ر
شور دو دو فا دو دو
شور لا دو سل لا ر

متعلقات شور

آوازهای ابوعطا، بیات ترک، افشاری، دشتی، بیات کرد و بیات اصفهان با اینکه از متعلقات دستگاه شور هستند، اما هر یک دارای کوک ِ جداگانه‌ای هستند. (امروزه آواز بیات اصفهان از متعلقات دستگاه همایون خوانده می‌شود که در قدیم متعلق به شور بوده و ربع پرده با شور تفاوت دارد.)

آواز ابوعطا
کوک های متداول شور

سیم ۱ سیم ۲ سیم ۳ سیم ۴ توضیحات
ابوعطا دو دو سل دو فا مأخوذ از شور سل
ابوعطا سل دو سل ر ر مأخوذ از شور ر
ابوعطا فا دو فا دو دو مأخوذ از شور دو
ابوعطا ر دو سل لا ر مأخوذ از شور لا
آواز بیات ترک

کوک سه‌تار در آواز بیات ترک به روایت احمد عبادی نوازنده سه‌تار به این گونه است:

نام سیم اول سیم دوم سیم سوم سیم چهارم
بیات‌ترک سی‌بمل دو فا سی‌بمل سی‌بمل
راست‌کوک سی‌بمل دو سل سی‌بمل فا
بیات‌ترک دو دو سل دو دو
بیات‌ترک می‌بمل دو فا می‌بمل می‌بمل
بیات‌ترک فا دو فا دو دو
آواز افشاری
سیم اول سیم دوم سیم سوم سیم چهارم
دو سل دو دو
آواز دشتی
سیم اول سیم دوم سیم سوم سیم چهارم
دو سل لا ر

کوک همایون

کوک مورد استفاده برای دستگاه همایون دقیقا مانند کوک ِ مورد استفاده در آواز ِ ابوعطاست. در نوازندگی آواز بیات اصفهان نیز از همین کوک برای سه‌تار استفاده می‌شود.


سیم ۱ سیم ۲ سیم ۳ سیم ۴
همایون می کرن دو سل ر ر
همایون ر کرن دو سل دو دو
همایون لا کرن دو سل لا کرن ر
همایون لا کرن ۲ دو فا سل دو
همایون سل کرن دو فا سل کرن می بمل

کوک ماهور

کوک ِ سه‌تار در دستگاه ماهور به عنوان پایه شناخته می‌شود و در این کوک، سه‌تار دارای بیشترین وسعت صوتی خود است.

سیم‌های سه‌تار برای نوازندگی دستگاه ماهور به این صورت کوک می‌شوند:


سیم ۱ سیم ۲ سیم ۳ سیم ۴
ماهور ِ دو دو سل دو دو
... دو فا دو دو
... دو سل دو فا

کوک راست‌پنجگاه


سیم ۱ سیم ۲ سیم ۳ سیم ۴
راست‌پنجگاه فا دو فا دو دو
راست‌پنجگاه دو دو سل دو دو
راست‌پنجگاه سل دو سل ر ر

نوازندگان سه‌تار

بدلیل محبوبیت این ساز،در حال حاضر نوازندگان زیادی به آن علاقه نشان داده اند و آن را با مهارت کامل و در حد استادی می نوازند.ذکر نام همه آنها در اینجا ممکن نیست و تنها جهت ذکر نمونه به نام برخی از نوازندگان برجسته پیشکسوت و معاصر اشاره می شود.

  • برخی از نوازندگان پیشین:

میرزا عبدالله، درویش خان، ابوالحسن صبا، احمد عبادی، نور علی برومند، یوسف فروتن، سعید هرمزی، عطا جنگوک، جلال ذوالفنون.

  • برخی از نوازندگان کنونی:

داریوش صفوت، محمدرضا لطفی، حسین علیزاده، داریوش پیرنیاکان، داریوش طلایی، کیوان ساکت، مسعود شعاری، حمید متبسم، کیهان کلهر، محمد فیروزی، آریا عظیمی نژاد، کیا طبسیان، امیرحسین پورجوادی، قشنگ کامکار، بهداد بابایی.


منبع : ویکی پدیا

برچسب ها: کلیک کنید ، سه تار ، نوازنده ، موسیقی ، موسیقی سنتی ، سنتی ، تار ، موسیقی ایرانی ، نوازندگان سه تار ، درباره سه تار ، ساز ، کاسه سه تار ، خرک ، دسته ، سیم گیر ، صدا ، بستر صوتی سه تار ، کوک ، همایون ، کوک همایون ، شور ، کوک شور ، ابوعطا ، بیات ، بیات ترک ، بیات اصفهان ، آواز دشتی ، آواز افشاری ، نحوه کوک سه تار ، ماهور ، محمدرضا لطفی ، ابوالحسن صبا ، نور علی برومند ، یوسف فروتن ، جلال ذوالفنون ، آریا عظیمی نژاد ، داریوش صفوت ، حسین علیزاده ، کامکار ،

online canadian pharmacies
شنبه 31 شهریور 1397 08:08 ب.ظ

Regards! A lot of postings.

pharmacy canada plus canadian online pharmacies are canadian online pharmacies safe canada medications cheap pharmacy onesource canadian medications by mail canadian pharmacy viagra canadian pharmacies online prescriptions canada drug canada medication list
Auto approve list
جمعه 30 شهریور 1397 12:03 ق.ظ
I’m compiling my latest list. I’m sorry there hasn’t been any recent updates.
I’ve had some problems building the list along the way.
I’ll talk more about that at a later date.
http://eddrugsgeneric.com/
چهارشنبه 28 شهریور 1397 09:23 ب.ظ

Thanks a lot! Numerous tips!

cialis mit grapefruitsaft we like it cialis price cialis side effects dangers cialis name brand cheap cialis generico cialis purchasing we recommend cialis info generic cialis pill online cialis pills cialis online
viagravipsale.com
سه شنبه 27 شهریور 1397 06:22 ب.ظ

Good forum posts, Many thanks.
cialis daily reviews cialis without a doctor's prescription cialis generic cialis for sale in europa cialis free trial look here cialis order on line cialis para que sirve cialis for sale south africa cialis patent expiration cialis canada
Robert's Blow Boy
دوشنبه 26 شهریور 1397 07:16 ب.ظ
Working and get paid for all efforts we have exert are what we
want.
Joma Jewellery London
دوشنبه 26 شهریور 1397 04:45 ب.ظ
This case is known as endometriosis. We've changed the whole look of
our website... and I'm in love with it!
Blundering Ben
دوشنبه 26 شهریور 1397 03:41 ب.ظ
Show some concern the weakest among us. The stupid.
rapid tone manufacturer
دوشنبه 26 شهریور 1397 11:55 ق.ظ
Hi, just wanted to say, I enjoyed this blog post. It was practical.
Keep on posting!
holbornassets
دوشنبه 26 شهریور 1397 01:33 ق.ظ
I truⅼy appeeciate this post. I've been looking aall ovеr for this!

Thank goodness I found it on Bing. You've made my day! Thx again!
order canadian prescriptions online
سه شنبه 13 شهریور 1397 11:24 ب.ظ

Nicely put, Regards!
prescriptions from canada without canada pharmacies online prescriptions prescription drugs without prior prescription canadian pharmacycanadian pharmacy canadian pharmacycanadian pharmacy drugstore online shopping reviews trust pharmacy canada canadian pharcharmy online24 online pharmacies tech school canadianpharmacyusa24h is it legal
http://buycialisonla.com/
سه شنبه 13 شهریور 1397 06:06 ق.ظ

Good knowledge. Thanks a lot!
viagra without presc can you buy viagra at walgreens buy viagra online germany viagra uk buy viagra to buy online uk buy viagra at how old to buy viagra viagra cheap uk online pharmacy order buy generic viagra online usa
http://cialisvipsale.com/
یکشنبه 11 شهریور 1397 02:26 ب.ظ

Information nicely applied.!
generic cialis levitra cialis for sale side effects of cialis cialis kamagra levitra cialis online napol cialis free trial cialis sicuro in linea acheter cialis meilleur pri cialis online buy cialis online
Buy viagra online
سه شنبه 23 مرداد 1397 04:20 ق.ظ

Amazing all kinds of fantastic info.
online pharmacy generic viagra online viagra uk is sildenafil generic where can i get viagra prescription buy viagra tablets online buy viagra online overnight can i buy viagra at walmart buy real viagra online sildenafil tablets online buy generic viagra cheap
http://withoutadoctorsprescriptions.com/cialis-without-a-doctors-prescription.html
دوشنبه 22 مرداد 1397 05:08 ب.ظ

Thanks! Lots of content.

buy original cialis generic low dose cialis cialis 20mg cialis generico cialis cipla best buy cialis online nederland low dose cialis blood pressure buy original cialis cialis sicuro in linea interactions for cialis
Janah Stone
شنبه 2 تیر 1397 02:28 ب.ظ
Your mode оf explaining thee ᴡhole thing in thіs post іs genuinely
pleasant, аll Ьe capable of simply ƅe aware of іt,
Thanks a lot.
Caleb
جمعه 1 تیر 1397 05:06 ب.ظ
Ahaa, itѕ good conversation ᧐n thе topic οf this paragraph at this plаce at tthis web site, I have rеad all that, sօ now me alѕo commenting
ɑt tһis placе.
wo kann ich viagra online bestellen
شنبه 26 خرداد 1397 12:01 ب.ظ
Hello, I think your website might be һaving browser compatibility
issues. Ꮃhen I look at yоur website in Safari, іt
looкs fine but when opening in Internet Explorer, it haas some overlapping.
І just wаnted to gіve you a quick heads up!
Օther thеn that, great blog!
Cialis prices
دوشنبه 7 خرداد 1397 05:20 ق.ظ

Lovely data. Thank you!
we choice cialis pfizer india cialis in sconto generic cialis 20mg tablets click here cialis daily uk cialis australian price cialis canada on line venta de cialis canada comprar cialis navarr prescription doctor cialis buy cialis sample pack
Darrell
سه شنبه 25 اردیبهشت 1397 10:34 ب.ظ
It's great that you are getting thoughts from this piece off writing as
well as from our dialogue made at this place.
choc
شنبه 15 اردیبهشت 1397 07:13 ق.ظ
I am sure this paragraph has touched all the internet visitors, its really really nice paragraph on building up new weblog.
Cialis generic
جمعه 7 اردیبهشت 1397 08:55 ب.ظ

With thanks! Wonderful stuff!
cialis for daily use cialis 10 doctissimo pastillas cialis y alcoho precios de cialis generico generic cialis 20mg uk cialis reviews warnings for cialis where cheapest cialis cialis usa cost cialis for sale south africa
Viagra 20 mg
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 09:16 ق.ظ

Nicely put, Many thanks.
viagra uk online buy viagra uk next day delivery online viagra order buy viagra without how to purchase viagra online silagra how to buy viagra on line cheap generic sildenafil where can i buy real viagra online viagra buy viagra pharmacy online viagra
depforce price
شنبه 1 اردیبهشت 1397 03:58 ق.ظ
I wass wondering iff yyou ever thpught oof changing tthe layout of yolur blog?
Its vewry well written; I ove what youve got too say.
Butt maybe you could a ligtle moe iin thee way of content so people
could connect wth it better. Youve got an awful lot off textt ffor only having one
or two pictures. Maybe you could spawce iit outt better?
https://i.imgur.com/l7Zk2xt.jpg
دوشنبه 20 فروردین 1397 03:46 ق.ظ
Every person thinks my relative is a genius and he cannot even read.
Robert's Blow Boy
یکشنبه 19 فروردین 1397 11:45 ق.ظ
Many times folks are receptive to only those activities which they desire to hear,
especially when it comes to emotionally charged topics.
Buy cialis online
شنبه 18 فروردین 1397 12:53 ق.ظ

Appreciate it. Plenty of material!

cialis para que sirve opinioni cialis generico overnight cialis tadalafil cialis rezeptfrei sterreich cialis tadalafil canadian drugs generic cialis cialis tadalafil online cialis great britain we use it 50 mg cialis dose cialis online napol
Cialis generic
دوشنبه 28 اسفند 1396 04:50 ق.ظ

You explained that terrifically!
cialis 20mg cialis preise schweiz cialis australia org cialis great britain side effects for cialis cialis sale online cialis et insomni cialis price thailand cialis therapie cialis qualitat
Karry
جمعه 17 آذر 1396 10:10 ب.ظ
What's up colleagues, how is all, and what you want to say about this piece of writing, in my
view its actually amazing in favor of me.
What do you do for a sore Achilles tendon?
شنبه 1 مهر 1396 04:02 ب.ظ
Wow! Finally I got a website from where I be able to truly obtain valuable data concerning my study and knowledge.
feet pain
سه شنبه 28 شهریور 1396 12:54 ق.ظ
Hello! This is my 1st comment here so I just wanted to
give a quick shout out and say I truly enjoy reading your
articles. Can you suggest any other blogs/websites/forums that deal with
the same topics? Thank you!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30